21. YÜZYILDA YIPRATMA SAVAŞLARI NEYE GEBE?
Ahmet Faruk Keçeli
Kuzeyimizde ve güneyimizde iki savaş sürmektedir. Biri Rusya ve Ukrayna arasında, diğeri İsrail ve Hamas arasındadır. Bu iki savaşın ortak özelliği vardır: Yıpratma savaşı olmaları.
Sözlüğe bakıldığında yıpratma savaşı şu şekilde açıklanmaktadır: Karşıt güçlerin kaynaklarını bitirmeye çalışan savaş.
Bu yazıda bu iki savaşın neden yıpratma savaşı olduğunu ve ABD ile bağlantısını açıklamaya çalışacağım.
Rusya, Ukrayna savaşı NATO’nun Rusya’yı çevreleme politikasının bir eseridir. Savaş başladıktan sonra, Batı güçleri savaşın uzun sürmesini amaçladılar. Böylece Rusya kaynakları bu savaşa harcanacak, Rusya ile Çin arasında sağlanmaya çalışılan ortaklık uzayacaktı. Bu durumdan en fazla karlı çıkan güç, ABD’dir. Diğer bir güç ise Avrupa Birliği’dir. Bu yüzden Ukrayna’ya başta silah olmak üzere milyarlarca dolar yardım yapmaktadırlar. Fransa Cumhurbaşkanı Sarkozy, Ukrayna’ya asker gönderebileceklerini bile söylemiştir. En son gündemde olan konu; Ukrayna’nın NATO’ya katılması ile savaşın genişletilmesi üzerine spekülasyonlardır.
Diğer savaş Ortadoğu’da sürmektedir. İsrail ile Filistin arasında kangrene dönüşmüş anlaşmazlık 7 Ekim 2023’te Hamas’ın Gazze Şeridi’nde İsrail’e karşı başlattığı saldırının yayılması sonucu oluşmuştur. Şu ana kadar başta çocuk ve kadın olmak üzere 35 bin üzerinde Filistinli’nin öldürüldüğü bildirilmektedir. Yaralılar ise cabasıdır. İsrail Filistin savaşı da bir yıpratma savaşı halini almıştır. Savaşın uzamasında Filistin ordusu İzzettin Al-Kassam’ın çıkarı bulunduğu gibi, İsrail yöneticisi Netanyahu’nun da çıkarı bulunmaktadır. Bu iki kesim ateşkes veya barış koşullarında kendi çıkarlarına ters bir durumla karşılaşacaklardır. Netanyahu, iktidardan düşebilecekken; Filistin, İsrail’le anlaşma yolunda Arap ülkelerinin olması ile karşılaşabilecektir. Bu durum Arap ülkelerinin Filistin davasına ihaneti şeklinde anlaşılmaktadır. Ortadoğu’da yıpratma savaşından karlı çıkan bir diğer güç ABD’dir. Savaşın uzaması sonucu çıkarlarını Arap ülkelerine dayatabilmektedir. Böylece İran’ı Ortadoğu’da yalnızlığa sürüklemektedir. Diğer bir yalnızlık İran’ın desteklediği Hizbullah’ın konumu şeklindedir.
Rusya Ukrayna savaşı göstermiştir ki, savunma alanında ABD olmazsa Avrupa bir hiçtir. Bu yüzden tartışma konusu olan NATO’nun finansmanına ABD’nin isteği üzerine Avrupa’nın daha fazla fon ayırması kararlaştırılabilecektir. En son ABD Kongresi’nden geçen karara göre Ukrayna’ya 65 milyar USD yardım ayrılmıştır. Ayrıca ABD Kongresi İsrail’e yardımı da onaylamıştır.
Kısaca dünya üzerinde bölgesel sıcak çatışmadan en fazla askeri gücü ve finans olanakları ile ABD yararlanmaktadır. ABD savaş gemileri Akdeniz’in güneyi ve Karadeniz’dedir.
Ayrıca ABD savaş gemileri Tayvan açıklarında Çin’e karşı konumlanmıştır. Dünya üzerinde barış severlerin en büyük korkusu Çin-ABD sıcak çatışmasıdır. Bu yüzden III. Dünya Savaşı başladı mı sorusu sorulmaya başlamıştır. Çünkü diğer Dünya Savaşları da hiç yoktan yere küçük kıvılcımlarla başlamıştı. Asıl neden emperyalist güçler arasında dünyanın paylaşılmasıydı. Bu yüzden tarihçiler bu savaşlara “Paylaşım Savaşları” demektedirler.
Bütün sorun ABD gibi bir gücün nerede duracağı noktasında düğümlenmektedir. Elbette buna ne şekilde karşı güçlerin karşılık vereceğidir. ABD, finansal hegemonyasının zayıflamasını veya doların rezerv para olması dışında bir alternatifi kabul edebilecekte midir? Zaten dünya üzerindeki üretim hegemonyasını Çin’e karşı yitirmiştir. Hatta Almanya ve Hindistan bile daha iyi durumdadır. ABD borsalarına akan 27 trilyon USD’den taviz verebilecek midir? Zenginliği diğer ülkelerle ne kadar paylaşabilecektir? ABD rüyası tarihe mi kavuşuyor?
Bütün bu sorular 21. Yüzyılın ikinci çeyreğinde çözülecektir. Sosyal bilimcilerin değindiği gibi, 21. Yüzyıl üretim, bölüşüm ve tüketim olarak tahayyül ettiğimiz dünyadaki kavram farklılaşmasına gebedir. Bu konulardaki algımız tamamen değişecektir.
