Ahmet Faruk Keçeli
Siyasi partilerin iktidara gelmeleri ve gitmelerini ekonomileri nasıl yönettikleri ile ilgili okumak olanaklıdır. Bu yazıda iktisatçı Korkut Boratav’ın Türkiye İktisat Tarihi 1908-2002[i] kitabına başvurarak Demokrat Parti’nin hangi ekonomik koşullarda iktidarda kaldığını ve iktidardan gittiğini okumaya çalışacağız. Bu bakış açısı günümüz siyasi partilerine bakışımızda bir örnek teşkil edecektir.
Türkiye çok partili rejime geçtikten sonra siyasi ve ekonomik durumunda değişiklik olmuştur. 1946 yılına kadar dış ticaret fazlası veren Türkiye ekonomisi, 1947 yılında dış ticaret açığı vermiştir. Marshall yardımı ile Amerika’ya bağlanmıştır.
Aslında bir ülkenin ekonomik durumunu, o ülkedeki sosyal sınıfların ve katmanların ekonomik koşullarına göre okumak olanaklıdır. “1946-1953 yılları, böylece, tüm sosyal grupların mutlak durumlarının ve yaşam koşullarının düzeldiği, reel gelirlerinin arttığı; buna karşılık ücretli-maaşlı grupların göreli durumlarının gerilediği; genel olarak mülk gelirlerinin ve özellikle ticaret sermayesinin milli hasıladan paylarının arttığı; geniş köylü kitlelerinin ise fiyat hareketleri nedeniyle bozulan bölüşüm ilişkilerini, üretim dinamizmi içinde fazlasıyla telafi edebildikleri bir dönem olma özelliği gösterir.” (Boratav, 2005: 106).
Yukardaki alıntıdan da anlaşılacağı üzere, Demokrat Parti’nin ilk döneminde (1950-1953), sosyal sınıf ve katmanların mutlak gelirlerinde iyileşme olmuş ve bu sayede işçi, memur ve köylü gruplar nezdinde Demokrat Parti popülerlik kazanmıştır. Daha sonraki dönemle ilgili Boratav’ın görüşleri ise şu şekildedir:
“1954-1961 yılları, savaş sonunun genişleme konjonktürünün ve liberal dış ticaret politikalarının son bulduğu; ekonominin göreli durgunluk içince dalgalanmalara tabi olduğu; ihraç mallarına yönelik talepteki düşme ve dış kaynakların belli bir düzeyi aşamaması yüzünden doğan dış tıkanmaya tepki olarak ithal sınırlamalarına gidildiği bir dönem olarak nitelendirilebilir.” (Boratav, 2005: 107).
Merhum Süleyman Demirel’in dediği gibi, “Boş tencere hükümet götürür.” Demokrat Parti’nin ikinci döneminde, ülke ekonomisinde bozulma yaşanmış, özellikle dış ticaret dengesinde kötüleşme olmuştur. Hükümet dış yardımlar sayesinde adı konulmamış bir ithal ikameci politika izlemek zorunda kalmıştır. Böylece toplum gözünde Demokrat Parti meşruiyetini yitirmiş, özellikle şehirli halkın yaşam düzeyi düştüğünden popülaritesi başta buralarda olmak üzere bozulmuştur.
Günümüzde AKP dönemini de iktisatçılar ikiye ayırmaktadırlar: özellikle 2002’den 2010’a kadar makul ölçülerde toplumun katmanlarında mutlak ekonomik iyileşmeler olduğu söylenmektedir. Ancak tek adam rejimine geçilen 2010 sonrasında ekonomide bozulma gözlemlenmiştir. Zaten AKP hükümeti üzerindeki spekülasyonlar da bu yıllar sonrasında fazlalaşmıştır.
AKP’nin ilk dönemindeki göreli iyi ekonomik yönetim Kemal Derviş politikaları ile Avrupa Birliği çıpasına bağlanmaktadır. Bu iki etkinin zamanla kaybolması sonucu ve özellikle 2008-2009’daki ABD’de mortgage krizi sonrası, sermayenin merkez ülkelere geri dönmeye başlaması, ekonomide zillerin çalmaya başladığının işaretleri olmuştur.
2023’te ekonominin başına getirilen Mehmet Şimşek, yaratıcı bir hikaye bulamadığı için Türkiye’ye şimdiye kadar hatırı sayılır yabancı sermaye çekememiştir. Gelen yabancı sermaye ya kısa vadeli, ya da carry trade’dir. Ayrıca dünya ekonomisi Kemal Derviş zamanından farklıdır. Geriye IMF yardımı kalsa da, tek adam rejiminin başının IMF’ye bakışı bellidir ve bu psikolojik bariyerin nasıl aşılacağı muammadır.
