Prof. Dr. Halil AYTEKİN
HZF GLOBAL MEDYA
Savaş ve çatışmaların hız kesmeden devam ettiği günümüz dünyası, aynı zamanda farklı bir tehditle de mücadele etmeye başladı. Birçok ülke, çocukları sosyal medyanın potansiyel risklerinden korumak amacıyla 15–16 yaşın altındaki bireylerin belirli sosyal ağlara erişimini kısıtlayan düzenlemeleri yürürlüğe koymakta veya bu konuda yasal tartışmalar yürütmektedir. Sosyal ağlara yönelik erişim yasağı, son dönemde küresel ölçekte giderek daha fazla gündeme gelmektedir.
Dünyadaki ilk örneklere baktığımızda, Aralık ayında 16 yaşın altındaki bireyler için sosyal medya kullanımını yasaklayan ilk ülkenin Avustralya olduğunu görüyoruz. Yetkililer, çocukları tehlikeli çevrimiçi ortamlardan korumak amacıyla hızlı bir şekilde harekete geçmiş ve küçük yaş gruplarına ait beş milyondan fazla sosyal medya hesabını kaldırmıştır. Bu adım ülkede genel olarak olumlu karşılanmış olsa da, yürürlüğe giren yasaya rağmen yetkililer çocukların önemli bir kısmının hâlâ yasaklı web sitelerine erişim sağlamaya devam ettiğini ifade etmektedir. Durumun ciddiyetinin farkında olan Avustralya hükümeti, 31 Mart Salı günü TikTok, Instagram ve YouTube gibi teknoloji devlerine yaptırım uygulama tehdidinde bulunmuştur. Buna göre, 16 yaş altındaki bireyler için getirilen sosyal medya yasağını ihlal ettiği tespit edilen şirketler, suçlu bulunmaları halinde 25 milyon Euro’yu aşan para cezalarıyla karşı karşıya kalabilecektir. İletişim Bakanı Anika Wells’e göre söz konusu yasa yerinde bir düzenlemedir; ancak teknoloji şirketleri uygulamada çeşitli zorluklar çıkarmaktadır.
Öte yandan Endonezya da benzer bir adım atmıştır. Pornografi, siber zorbalık, çevrimiçi dolandırıcılık ve internet bağımlılığı gibi tehditleri gerekçe gösteren hükümet, bu Mart ayında ülke genelinde yaklaşık 70 milyon çocuğu etkileyen bir düzenlemeyi yürürlüğe koymuştur. İletişim Bakanı ayrıca, hükümetin internet devleri Google ve Meta’ya söz konusu düzenlemeye uyulmadığı gerekçesiyle resmi uyarılar gönderdiğini açıklamıştır. Dünyada sosyal medya konusunda en sert önlemleri alan ülkelerden biri ise Kuzey Kore’dir; burada sosyal medya erişimi herkes için tamamen yasaktır. Bunun yanı sıra Rusya, Çin ve İran da bazı platformlara erişim engeli veya kısıtlaması uygulayan ülkeler arasında yer almaktadır.
Avrupa’da durum nedir?
Avrupa’da son yıllarda en çok tartışılan konulardan biri, çocukların çevrimiçi ortamda nasıl daha iyi korunabileceği sorusudur. Bu konu özellikle Almanya, Fransa, İspanya ve İtalya gibi ülkelerde giderek daha fazla gündeme gelmektedir. Bu alanda aktif çalışmalar yürüten Danimarka hükümeti, Başbakan Mette Frederiksen aracılığıyla 7 Ekim 2025 tarihinde 15 yaşın altındaki bireyler için bazı sosyal medya platformlarının kullanımını yasaklamayı öneren bir tasarı gündeme getirmiştir. Sosyal Demokrat lider Frederiksen, cep telefonlarının ve sosyal ağların genç Danimarkalıların “çocukluklarını çaldığını” vurgulamaktadır. Ayrıntıları henüz kesinleşmemiş olan yasa tasarısına göre çocuklar, 13 yaşından itibaren TikTok veya Instagram gibi platformlara ebeveyn izniyle erişebilecektir.
Fransa ve Danimarka’nın 15 yaş altı için sosyal medya kullanımını sınırlandırma önerileri Avrupa genelinde çözülmesi zor bir bilmeceye dönüşmüşe benziyor. Bu tartışmalar sürerken, Avrupa Parlamentosu, 26 Kasım’da sosyal medya platformlarına erişim için asgari yaşın 16 olarak belirlenmesini tavsiye eden bir karar almıştır.
Macron, Avrupa Parlamentosu’nun aldığı kararı “önemli bir adım” olarak nitelendirmiştir. Zira, Temmuz 2023’te yürürlüğe giren ve dijital çağda gençleri korumayı amaçlayan Fransız yasası, Avrupa Komisyonu’ndan onay alamadığı için henüz tam olarak uygulanamıyordu. Kararın ardından yaptığı konuşmada Macron: “Çocuklarımızın ve gençlerimizin beyinleri satılık değildir. Çocuklarımızın ve gençlerimizin duygularının, ne Amerikan platformları ne de Çin algoritmaları tarafından manipüle edilmesine izin vermeyeceğiz”, açıklamasında bulunmuştur.
Bu süreçte Avrupa Komisyonu da Dijital Hizmetler Yasası (Digital Services Act – DSA) kapsamında reşit olmayan bireylerin daha iyi korunması için çeşitli yönergeler yayımlamıştır. Bu yönergeler, özellikle büyük dijital platformların düzenlemeleri nasıl uygulaması gerektiğini ve kumar, pornografi veya düzenlenmiş ürünlerin satışı gibi alanlarda kullanıcıların yaşlarının doğrulanmasını zorunlu kılan uygulamaları kapsamaktadır. Komisyonun bu girişimleri Avrupa devletlerini bir ölçüde rahatlatmaya çalışsa da bazı ülkeler, gençleri zararlı çevrimiçi içeriklerden korumak için daha sert önlemler alınması gerektiğini savunmaktadır. Fransa’nın 15 yaş altındaki bireyler için sosyal medya yasağı önerisi Yunanistan, İspanya, İrlanda, Belçika ve Danimarka tarafından da desteklenmektedir. Ayrıca söz konusu tasarı, platformların 1 Ocak 2027’ye kadar tüm kullanıcılarının yaşını doğrulamasını zorunlu kılmaktadır. Tasarının kabul edilmesi durumunda Fransa, Avrupa’da bu tür bir yaş sınırı getiren ilk ülke olacaktır.
Türkiye de sessiz kalamadı!
Dünyadaki bu gelişmelere paralel olarak Türkiye’de de sosyal medya kullanımına yönelik kapsamlı bir yasal düzenleme hazırlığı başlatılmıştır. Zira kontrolsüz sosyal medya kullanımı neticesinde çocuklarda günden güne dikkat dağınıklığı, depresyon, uyku bozuklukları, siber zorbalık, bağımlılık, obezite, yanlış içeriklere maruz kalma gibi ciddi psikolojik ve fiziksel sorunlar gün yüzüne çıkmakta, toplumu tehdit etmektedir. Nisan 2026 itibarıyla yürürlüğe girmesi planlanan düzenleme kapsamında TBMM komisyonundan geçen teklif, 15 yaş altındaki çocukların sosyal medya kullanımını yasaklamayı öngörmektedir. Ayrıca kullanıcıların platformlara gerçek isim ve T.C. kimlik numarası ile giriş yapması zorunlu hâle getirilecektir. Kurallara uymayan platformlara ise reklam yasağı ve bant daraltma gibi çeşitli yaptırımlar uygulanması planlanmaktadır.
